เหล็กเสริม SR24 SD40 SD50 ต่างกันอย่างไร? เช็กก่อนรับเหล็ก

เหล็กเสริม SR24 SD40 SD50 ต่างกันที่ “กำลัง” และ “ผิวเหล็ก” — SR24 คือเหล็กเส้นกลมผิวเรียบ กำลังครากขั้นต่ำราว 2,400 กก./ตร.ซม. ส่วน SD40 และ SD50 คือเหล็กข้ออ้อยที่แข็งแรงกว่าราว 4,000 และ 5,000 กก./ตร.ซม. ตามลำดับ ใช้ผิดเกรดเท่ากับโครงสร้างรับแรงได้ไม่ถึงที่วิศวกรคำนวณไว้

เหล็กเสริม SR24 SD40 SD50 คืออะไร ตัวเลขบอกอะไร

เหล็กเส้นเสริมคอนกรีตในไทยเป็นสินค้าที่ต้องได้มาตรฐานบังคับของ สมอ. แบ่งเป็น 2 กลุ่ม

• เหล็กเส้นกลม (RB) ตาม มอก. 20-2559 มีชั้นคุณภาพเดียวคือ SR24 (S = Steel, R = Round) ขนาดเรียกว่า RB6, RB9 ฯลฯ
• เหล็กข้ออ้อย (DB) ตาม มอก. 24-2559 มีชั้นคุณภาพ SD30, SD40, SD50 (D = Deformed) ขนาดเรียกว่า DB12, DB16 ฯลฯ ผิวมีบั้งช่วยยึดเกาะคอนกรีต

ตัวเลขท้ายชื่อคือ “กำลังครากขั้นต่ำโดยประมาณ” หน่วยร้อย กก./ตร.ซม. เช่น SD40 ≈ 4,000 กก./ตร.ซม. ปัจจุบันมาตรฐานเขียนเป็นเมกะพาสคัล (MPa) ถ้าแปลงกลับ (× 10.197) จะได้ตัวเลขใกล้ชื่อเกรด

ตารางเปรียบเทียบเหล็กเสริมตาม มอก.

ที่มา: มอก. 20-2559 ข้อ 6.2 และ มอก. 24-2559 ตารางที่ 7 (ค่า ksc แปลงโดยประมาณ)

ลองคิดเป็นแรงให้เห็นภาพ: เหล็กขนาด 12 มม. มีพื้นที่หน้าตัด 113.1 ตร.มม. ถ้าเป็น SR24 จะเริ่มครากที่ราว 2,710 กก. แต่ถ้าเป็น SD40 จะรับได้ถึงราว 4,500 กก. ก่อนคราก (113.1 × 235 และ 113.1 × 390 นิวตัน หาร 9.81) ต่างกันราว 66% — นี่คือเหตุผลที่สลับเกรดเองไม่ได้ (ตัวเลขนี้ใช้เปรียบเทียบเท่านั้น ไม่ใช่ค่าออกแบบ)

ใช้งานต่างกันอย่างไร: SR24 ทำปลอก SD40 เป็นเหล็กหลัก

• SR24 — เหนียว ดัดง่าย นิยมใช้ทำเหล็กปลอกเสา-คาน เหล็กเสาเอ็น-ทับหลัง และงานเล็ก
• SD40 — เกรดที่พบมากที่สุดในบ้านพักอาศัย ใช้เป็นเหล็กเสริมหลักในฐานราก เสา คาน พื้น
• SD50 — กำลังสูง ใช้เมื่อผู้ออกแบบต้องการลดปริมาณเหล็กในหน้าตัดที่แน่น หรืองานรับแรงมาก

หลักสำคัญมีข้อเดียว: ใช้ตามที่ระบุในแบบ การเปลี่ยนเกรดหรือขนาดกระทบทั้งปริมาณเหล็ก ระยะทาบ และระยะฝัง ถ้าผู้รับเหมาขอเปลี่ยน ต้องมีวิศวกรผู้ออกแบบอนุมัติเป็นลายลักษณ์อักษร ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรเขียนไว้ใน การรีวิว BOQ และสัญญาจ้าง ตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน

เหล็ก SD40 กับ SD40T ต่างกันไหม ตัว T คืออะไร

ตัว “T” แปลว่าเหล็กผ่าน กรรมวิธีทางความร้อน (heat treatment) ระหว่างรีด — ฉีดน้ำให้ผิวนอกเย็นตัวเร็วจนแข็ง แล้วปล่อยให้ความร้อนจากแกนกลางอบผิวอีกครั้ง ทำให้แข็งแรงได้โดยเติมคาร์บอนและแมงกานีสน้อยลง

• รศ.เอนก ศิริพานิชกร (ประธานคณะกรรมการมาตรฐานเหล็กเส้นเสริมคอนกรีต สมอ.) อธิบายว่าตัว T บอกแค่กรรมวิธีผลิต ไม่ใช่ชั้นคุณภาพใหม่ SD40T ต้องผ่านเกณฑ์เดียวกับ SD40 ทุกข้อ
• ปัจจุบันผู้ผลิตส่วนใหญ่ผลิตแบบ T ร้านจึงมักมีแต่ SD40T
• ข้อควรระวัง: ผิวนอกแข็งกว่าแกน จึง ไม่ควรกลึงลดขนาด ก่อนใช้ ถ้าต้องทำเกลียวหรือต่อเชื่อม ให้ใช้ระบบและวิธีที่วิศวกรกำหนด
• การดัดเหล็กทุกเกรดตาม วสท. ต้อง ดัดเย็น เท่านั้น ห้ามเผาไฟดัด

วิธีอ่านตัวนูนบนเหล็กเส้นก่อนรับของ

มอก. 24-2559 กำหนดให้เหล็กข้ออ้อย ทุกเส้น มีตัวนูนถาวรเรียงตามลำดับ: ชื่อผู้ผลิต/เครื่องหมายการค้า → ชื่อขนาด → ชั้นคุณภาพ → T (ถ้ามี) → สัญลักษณ์วิธีทำเหล็กแท่ง เช่น EF (เตาอาร์กไฟฟ้า) หรือ IF (เตาเหนี่ยวนำ) และทุกมัดต้องมีป้ายผูกที่ไม่ฉีกขาดง่าย

ถ้าตัวนูนไม่มี อ่านไม่ออก หรือเกรดไม่ตรงกับใบสั่งซื้อ ให้แยกมัดนั้นไว้ก่อน อย่าให้ช่างตัดใช้

ตรวจรับเหล็กเสริมหน้างาน: เช็กลิสต์ 7 ข้อ + ชั่งหาเหล็กเบา

ตัวอย่างคำนวณ: เหล็ก DB12 เบาไหม?

มอก. 24-2559 กำหนดน้ำหนักระบุ DB12 = 0.888 กก./ม. (หนึ่งเส้นยาว 10 ม. = 8.88 กก.) และยอมให้คลาดเคลื่อน ±6% ต่อเส้น และ ±5% สำหรับค่าเฉลี่ยทั้งชุด

• หนึ่งเส้น 10 ม. ควรหนักระหว่าง 8.88 × 0.94 = 8.35 กก. ถึง 8.88 × 1.06 = 9.41 กก.
• ถ้าตัดท่อน 1 ม. ชั่งได้ 0.80 กก. → (0.80 − 0.888) ÷ 0.888 = −9.9% เกินเกณฑ์ −6% ถือว่าผิดเกณฑ์ (เหล็กเบา)
• สมมติซื้อ DB12 200 เส้น ถ้าเบาจริง 8% เท่ากับได้เหล็กน้อยกว่าที่จ่ายราว 142 กก. หรือราว 2,500 บาท (ที่ 18 บาท/กก.) — แต่ความเสียหายจริงคือเหล็กในคานน้อยกว่าที่คำนวณไว้

เคล็ดลับ: วัดความยาวท่อนให้แม่น (ตลับเมตร) และใช้ตาชั่งดิจิทัลละเอียดอย่างน้อย 10 กรัม ชั่ง 3 ท่อนจาก 3 มัดแล้วเฉลี่ย ถ้ากังวลเรื่องนี้ ทีม ตรวจงวดงานก่อสร้าง ของเราตรวจรับเหล็กให้ได้ก่อนเทคอนกรีต (อ่านเพิ่ม: งวดไหนต้องดูอะไรก่อนจ่ายเงินผู้รับเหมา)

ราคาเหล็กเส้น และค่าทดสอบเหล็กเสริม (พ.ย. 2569)

ตัวอย่าง: ส่งทดสอบ DB12 แรงดึง 3 ตัวอย่าง + ดัดโค้ง 3 ตัวอย่าง ตามอัตรา มจธ. = 3 × 150 + 3 × 200 = 1,050 บาท น้อยมากเมื่อเทียบกับค่าเหล็กทั้งหลังและค่าซ่อมถ้าใช้เหล็กไม่ได้มาตรฐาน ค่าแรงตัด-ดัด-ผูกเหล็กมักรวมอยู่ในค่างานโครงสร้างของผู้รับเหมา ให้ดูแยกบรรทัดใน BOQ

ทำไมต้องทดสอบดึงและดัดเหล็กเสริม และเมื่อไรควรเรียกวิศวกร

ตัวนูนและน้ำหนักบอกได้ว่าเหล็ก “ดูถูกต้อง” แต่ การทดสอบแรงดึง บอกว่ากำลังคราก กำลังดึง และความยืดถึงเกณฑ์จริงไหม ส่วน การดัดโค้ง ตรวจว่าเหล็กดัดแล้วไม่แตกหรือปริที่ผิวโค้งด้านนอก (อ่านต่อ: Cold Bending Test ทดสอบความเหนียวเหล็ก) เราให้บริการ ทดสอบวัสดุก่อสร้าง ทั้งคอนกรีตและเหล็กในขอนแก่นและจังหวัดใกล้เคียง

ควรเรียกวิศวกรเมื่อ

• ผู้รับเหมาขอเปลี่ยนเกรดหรือขนาดเหล็กจากแบบ
• ตัวนูนไม่มี/ไม่ชัด หรือชั่งแล้วเบาเกินเกณฑ์
• งานอาคารที่มีข้อกำหนดให้ส่งผลทดสอบ หรือเหล็กล็อตใหญ่ที่ไม่มีเอกสาร
• เห็นเหล็กสนิมขุม เหล็กถูกเผาไฟดัด หรือเหล็กแตกตรงจุดดัด

คำถามที่พบบ่อย

เหล็ก SD40T ใช้แทน SD40 ได้ไหม?

ได้ในแง่กำลัง เพราะตัว T บอกแค่ว่าผลิตผ่านกรรมวิธีทางความร้อน ไม่ใช่ชั้นคุณภาพใหม่ เหล็ก SD40T ต้องผ่านเกณฑ์กำลังคราก กำลังดึง ความยืด และการดัดโค้งเดียวกับ SD40 ตาม มอก. 24-2559 แต่ไม่ควรกลึงลดขนาด และถ้าต้องเชื่อมต่อให้ทำตามวิธีที่วิศวกรกำหนด

ใช้เหล็กเส้นกลม SR24 แทนเหล็กข้ออ้อยในคานหรือเสาได้ไหม?

ไม่ควรเปลี่ยนเอง SR24 มีกำลังครากขั้นต่ำ 235 MPa ต่ำกว่า SD40 (390 MPa) ราว 40% และผิวเรียบยึดเกาะคอนกรีตได้น้อยกว่า การเปลี่ยนชนิด เกรด หรือขนาดเหล็กต้องให้วิศวกรผู้ออกแบบคำนวณและอนุมัติก่อนทุกครั้ง

เหล็กเบาคืออะไร เจ้าของบ้านตรวจเองได้ไหม?

เหล็กเบาคือเหล็กที่น้ำหนักต่อเมตรต่ำกว่าค่าที่มาตรฐานยอมให้ ตรวจเบื้องต้นได้โดยตัดท่อนยาว 1 เมตรมาชั่ง เช่น DB12 ควรหนักประมาณ 0.888 กก./ม. ถ้าเบากว่านี้เกิน 6% ต่อเส้นถือว่าผิดเกณฑ์ ควรแยกกองไว้และให้วิศวกรหรือห้องปฏิบัติการตรวจต่อ

ทดสอบแรงดึงเหล็กเส้นราคาเท่าไร?

ตัวอย่างอัตราที่เปิดเผยของห้องปฏิบัติการ มจธ. ทดสอบแรงดึง DB12 เส้นละ 150 บาท DB16 เส้นละ 200 บาท และดัดโค้งเส้นละ 200 บาท (ข้อมูล ณ พ.ย. 2569) แต่ละแล็บคิดไม่เท่ากัน และยังไม่รวมค่าเก็บตัวอย่างหน้างาน ค่าเดินทาง และค่ารายงาน

สรุป: เหล็กเสริม SR24 SD40 SD50 ต่างกันทั้งกำลังและหน้าที่ อ่านตัวนูน ชั่งน้ำหนัก และส่งทดสอบเมื่อสงสัย เพียงเท่านี้ก็ลดความเสี่ยงได้มาก หากต้องการให้วิศวกรช่วยตรวจรับเหล็กหรือส่งทดสอบในขอนแก่น มหาสารคาม กาฬสินธุ์ ร้อยเอ็ด และจังหวัดใกล้เคียง ประเมินราคาทดสอบวัสดุเบื้องต้น ได้เลย

แหล่งอ้างอิง

• สมอ. — มอก. 24-2559 เหล็กเส้นเสริมคอนกรีต: เหล็กข้ออ้อย (ฉบับแก้ไข + มอก. 24-2548)
• สมอ. — มอก. 20-2559 เหล็กเส้นเสริมคอนกรีต: เหล็กเส้นกลม
• รศ.เอนก ศิริพานิชกร — สมบัติของเหล็กข้ออ้อยที่ผลิตผ่านกรรมวิธีทางความร้อน SD40T และ SD50T
• CNE Service — เหล็ก SR24 SD30 SD40 SD50 ต่างกันอย่างไร (ต.ค. 2569)
• ภาควิชาวิศวกรรมโยธา มจธ. — อัตราค่าทดสอบวัสดุ
• OneStockHome — ราคาเหล็กเส้น ณ 12 พ.ย. 2569
• SteelLead — ราคาเหล็กข้ออ้อย DB12 (12 พ.ย. 2569)

ข้อมูล ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป การตัดสินใจเรื่องโครงสร้างควรให้วิศวกรตรวจหน้างาน · ราคาและผลการคำนวณเป็นการประมาณการ ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงิน