BOQ คืออะไร? อ่านอย่างไรไม่ให้โดนบวกราคา 7 จุดต้องเช็ก

BOQ คืออะไร? BOQ (Bill of Quantities) คือ “บัญชีแสดงปริมาณงานและราคา” ที่แตกงานสร้างบ้านทั้งหลังออกเป็นรายการย่อย บอกว่าแต่ละงานใช้วัสดุเท่าไร หน่วยอะไร ค่าของเท่าไร ค่าแรงเท่าไร อ่านให้เป็นก่อนเซ็นสัญญา คือวิธีที่ถูกที่สุดในการกันไม่ให้โดนบวกราคาหรือโดนเก็บเงินเพิ่มทีหลัง

ลองนึกภาพตัวอย่างสมมติแบบนี้ครับ เจ้าของบ้านได้ใบเสนอราคา 2 ใบสำหรับแบบบ้านเดียวกัน ใบแรก 2.40 ล้าน ใบที่สอง 2.55 ล้าน ส่วนใหญ่จะเลือกใบแรกทันที แต่ถ้าเปิด BOQ ดูทีละบรรทัด อาจเจอว่าใบแรก “ไม่รวม” ถังบำบัด ระบบกันปลวก สายดิน และเขียนงานไฟฟ้าเป็นก้อนเหมา ส่วนต่าง 150,000 บาทอาจกลับมาเป็นค่างานเพิ่มหน้างานได้ไม่ยาก บทความนี้วิศวกรจะพาอ่าน BOQ ทีละช่อง พร้อม 7 จุดที่ควรเช็กก่อนจ่ายเงินมัดจำ

BOQ คืออะไร ต่างจากใบเสนอราคาอย่างไร

BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities เป็นเอกสารที่ถอดปริมาณงานออกมาจากแบบก่อสร้างและรายการประกอบแบบ แล้วใส่ราคาต่อหน่วยให้ทุกรายการ ผู้ทำมีได้ 2 แบบ คือ ผู้ออกแบบหรือนักประมาณราคา (QS) ทำเป็นราคากลางให้เจ้าของบ้านใช้เทียบผู้รับเหมา หรือผู้รับเหมาแต่ละรายถอดแบบทำ BOQ ของตัวเองแนบมากับใบเสนอราคา

ความต่างสำคัญคือ “ความละเอียด” ใบเสนอราคามักเขียนเป็นก้อน เช่น งานโครงสร้าง 1,200,000 บาท ส่วน BOQ จะบอกว่าคอนกรีตกี่ ลบ.ม. เหล็กกี่ กก. ผนังกี่ ตร.ม. ซึ่งเป็นตัวเลขที่ตรวจย้อนกับแบบได้

วิธีอ่าน BOQ ทีละช่อง: 1 บรรทัดบอกอะไรบ้าง

BOQ บ้านพักอาศัยมักเรียงหมวดตามลำดับการสร้าง คือ งานเตรียมการและงานดิน → งานโครงสร้าง → งานสถาปัตยกรรม → งานสุขาภิบาล → งานไฟฟ้า → งานภายนอก ในแต่ละบรรทัดควรมีช่องเหล่านี้ครบ

• รายการ (Description) – ต้องบอกสเปก เช่น “ก่ออิฐมวลเบา หนา 7.5 ซม.” ไม่ใช่แค่ “งานผนัง”
• ปริมาณ + หน่วย – ตร.ม. ม. ลบ.ม. กก. จุด ชุด หน่วยต้องเข้ากับงาน และต้องตรวจย้อนกับแบบได้
• ค่าวัสดุต่อหน่วย / ค่าแรงต่อหน่วย – ต้องแยกกัน ถ้ารวมช่องเดียว เวลาจะซื้อกระเบื้องหรือสุขภัณฑ์เอง จะหักเงินคืนลำบาก
• รวมเงิน – สูตรคือ ปริมาณ × (ค่าวัสดุต่อหน่วย + ค่าแรงต่อหน่วย) ลองกดเครื่องคิดเลขสุ่มดู 3–5 บรรทัด
• หมายเหตุ – ยี่ห้อ รุ่น มาตรฐาน มอก. หรือเงื่อนไขพิเศษ จุดนี้มักซ่อนคำว่า “ไม่รวม”

ตัวอย่างบรรทัดที่อ่านง่าย (ตัวเลขอ้างอิงจากตัวอย่างของ SCB):

ข้อดีของการมีราคาต่อหน่วยแบบนี้คือ ถ้าภายหลังลดผนังลง 10 ตร.ม. ก็คิดเงินคืนได้ทันที (180 + 90) × 10 = 2,700 บาท ไม่ต้องเถียงกัน

7 จุดใน BOQ ที่มักโดนบวกราคา (เช็กก่อนเซ็นสัญญา)

1. ปริมาณเกินแบบ – เช่น แบบมีผนัง 220 ตร.ม. แต่ BOQ คิด 260 ตร.ม. ให้สุ่มวัดจากแบบ 3 รายการใหญ่: พื้นที่ผนัง ปริมาตรคอนกรีต และจำนวนจุดไฟ/ปลั๊ก
2. เผื่อเศษซ้ำ 2 ชั้น – การเผื่อเศษเป็นเรื่องปกติ ตัวอย่างที่พบทั่วไปคือกระเบื้องราว 5–10% คอนกรีตราว 3–5% แต่ถ้าบวกเผื่อไว้ในปริมาณแล้ว และยังบวกในราคาต่อหน่วยอีก จะกลายเป็นจ่ายเศษสองรอบ
3. รายการ “เหมา” ก้อนใหญ่ – เช่น “งานไฟฟ้าทั้งหลัง เหมา” โดยไม่บอกจำนวนจุด ขนาดสาย หรือขนาดตู้ไฟ ตรวจไม่ได้ และลดงานแล้วขอเงินคืนไม่ได้
4. สเปกเขียนลอย – “กระเบื้องเกรดดี” “สายไฟมาตรฐาน” เปิดช่องให้ใช้ของเกรดต่ำสุดได้ ควรมียี่ห้อ รุ่น ขนาด ความหนา และ มอก.
5. รายการซ้ำ – เช่น คิดจุดปลั๊กแบบ “รวมสายและท่อ” แล้วยังมีบรรทัดสายไฟเป็นเมตรแยกอีก หรือคิดค่าที่พักคนงานซ้ำทั้งที่อยู่ในค่าดำเนินการแล้ว
6. รายการที่หายไป – ทำให้ยอดรวมดูถูก แล้วมาเก็บเพิ่มหน้างาน ที่พบบ่อยคือ ระบบท่อกันปลวก สายดินและหลักดิน ถังบำบัด เสาเอ็น–ทับหลัง งานกันซึม เคาน์เตอร์ครัว ค่าขอมิเตอร์ชั่วคราว
7. เงื่อนไขท้ายใบที่เปิดให้เก็บเงินเพิ่ม – เช่น “หากราคาเหล็กปรับขึ้น ขอปรับราคาตามจริง” หรือ “ไม่รวมงานดินแข็ง/หินใต้ดิน” ต้องตกลงให้ชัดว่าเพิ่มได้กรณีไหน คิดจากราคาต่อหน่วยอะไร

สัญญาณเตือนอีกข้อ: ถ้ามีเจ้าหนึ่งถูกกว่าเจ้าอื่นมากผิดปกติ (บางแหล่งยกตัวอย่าง 30–40%) อย่าเพิ่งดีใจ ให้ไล่ดูว่าสเปกต่ำกว่า ปริมาณน้อยกว่าแบบ หรือมีงานหายไปหรือเปล่า ราคาต่ำเกินต้นทุนจริงเป็นความเสี่ยงเรื่องทิ้งงานกลางทาง

ตัวอย่างคำนวณ: ปริมาณเกินแบบนิดเดียว เงินหายเท่าไร

ตัวอย่างสมมติ บ้านชั้นเดียวหลังหนึ่ง เจ้าของบ้านลองเทียบ BOQ กับแบบแล้วเจอ 3 จุด (ราคาต่อหน่วยผนัง–ฉาบใช้ตัวเลขตัวอย่างข้างบน ราคาคอนกรีต 240 ksc ใช้ราคาเฉลี่ยขอนแก่น ส.ค. 2569 ราว 2,781 บาท/ลบ.ม. ไม่รวม VAT)

สังเกตว่าผนังเกินแบบจุดเดียว ลากงานฉาบตามไปด้วยอีกเท่าตัว ยังไม่นับงานทาสี เพราะงานหลายอย่างใน BOQ “ผูกกัน” เช็กผนังจุดเดียวจึงคุ้มมาก และนี่เป็นแค่ 3 บรรทัดจาก BOQ ที่ปกติมีหลายร้อยบรรทัด

ค่าดำเนินการ กำไร VAT ใน BOQ บวกเท่าไรถึงปกติ

หลายคนเห็นบรรทัด “ค่าดำเนินการและกำไร” แล้วคิดว่าโดนโกง ความจริงผู้รับเหมามีต้นทุนนอกเนื้องานจริง เช่น ค่าควบคุมงาน ค่าน้ำไฟหน้างาน ที่พักคนงาน ประกันภัย ดอกเบี้ยเงินทุนหมุนเวียน

เทียบกับงานราชการ: ตาราง Factor F งานอาคารของกรมบัญชีกลาง (ว 481 ลงวันที่ 26 มิ.ย. 2569) ที่ค่างานต้นทุน 10 ล้านบาท เงินล่วงหน้า 0% ค่างานต้นทุน 100 บาท จะบวกค่าอำนวยการ ดอกเบี้ย และกำไร รวมเป็น 120.96 บาท และรวม VAT 7% เป็น 129.42 บาท โดยหลักเกณฑ์กำหนดกำไรราวร้อยละ 3.5–5.5 ของค่างาน (ข้อมูล ณ พ.ย. 2569) งานเอกชนไม่จำเป็นต้องใช้ตารางนี้ แต่ช่วยให้เห็นว่า “การบวกเพิ่มราว 20% ก่อน VAT” ไม่ใช่เรื่องผิดปกติ

สิ่งที่ต้องระวังจริง ๆ คือ บวกซ้ำ เช่น ราคาต่อหน่วยรวมกำไรไว้แล้ว ยังมีบรรทัดกำไรแยกอีก หรือคิดค่าที่พักคนงานเป็นรายการ ทั้งที่บอกว่าอยู่ในค่าดำเนินการแล้ว ให้ถามผู้รับเหมาตรง ๆ ว่า “ราคาต่อหน่วยนี้รวมค่าดำเนินการ กำไร และ VAT หรือยัง”

ขั้นตอนตรวจ BOQ ก่อนเซ็นสัญญาจ้างสร้างบ้าน

1. ให้ทุกเจ้าเสนอราคาจากแบบชุดเดียวกัน ฉบับล่าสุด พร้อมรายการประกอบแบบ ถ้าเป็นไปได้ใช้แบบฟอร์ม BOQ เดียวกันทุกเจ้า จะเทียบทีละบรรทัดได้
2. เทียบยอดรายหมวดก่อน หมวดไหนห่างจากเจ้าอื่นมาก ค่อยลงไปดูรายบรรทัด
3. สุ่มตรวจปริมาณ 3 รายการใหญ่ ผนัง คอนกรีต จุดไฟฟ้า–สุขาภิบาล
4. ไล่หาคำว่า “เหมา” “ไม่รวม” “ปรับราคา” แล้วขอให้แตกรายละเอียดหรือเขียนเงื่อนไขให้ชัด
5. ตรวจสเปกวัสดุ ยี่ห้อ รุ่น ขนาด มอก. ให้ตรงกับรายการประกอบแบบ
6. แนบ BOQ เป็นส่วนหนึ่งของสัญญา และผูกงวดเงินกับเนื้องานใน BOQ เพื่อใช้ ตรวจงวดงานก่อนจ่ายเงินผู้รับเหมา ได้จริง

เมื่อไรควรให้วิศวกรรีวิว BOQ

BOQ บ้านทั้งหลังมีหลายร้อยบรรทัด เจ้าของบ้านทั่วไปตรวจได้บางส่วน แต่ควรให้วิศวกรหรือผู้ประมาณราคาที่ไม่มีส่วนได้เสียช่วยดู เมื่อ

• ใบเสนอราคาแต่ละเจ้าห่างกันเกิน 10–15% และหาสาเหตุไม่เจอ
• BOQ มีรายการ “เหมา” หลายบรรทัด หรือไม่แยกค่าวัสดุกับค่าแรง
• งบสูงหลักล้าน หรือต้องใช้ BOQ ยื่นกู้ธนาคาร
• แบบมีงานโครงสร้างพิเศษ เช่น เสาเข็มเจาะ คานยื่นยาว ชั้นลอย ต่อเติมบนอาคารเดิม
• ผู้รับเหมาขอเปลี่ยนสเปกหรือขอเพิ่มเงินระหว่างก่อสร้าง

Grow Construction and Supply ให้บริการ รีวิว BOQ และสัญญาจ้างก่อสร้าง โดยวิศวกร เทียบปริมาณกับแบบ ชี้รายการที่ขาด ซ้ำ หรือคลุมเครือ พร้อมข้อแนะนำทางวิศวกรรมก่อนเซ็นสัญญา ถ้ายังไม่มีแบบก่อสร้าง ดู บริการออกแบบ คำนวณ และยื่นขออนุญาต หรือ ประเมินราคารีวิว BOQ เบื้องต้น ได้ทันที

คำถามที่พบบ่อย

BOQ ย่อมาจากอะไร

BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities แปลว่าบัญชีแสดงปริมาณงานและราคา เป็นเอกสารที่ถอดปริมาณงานจากแบบก่อสร้าง แล้วระบุหน่วย ค่าวัสดุ ค่าแรง และราคารวมของทุกรายการ

BOQ สร้างบ้านต้องแยกค่าวัสดุกับค่าแรงไหม

ควรแยก เพราะถ้าเจ้าของบ้านซื้อวัสดุบางอย่างเอง หรือเพิ่ม–ลดงานภายหลัง จะคิดเงินจากราคาต่อหน่วยได้ชัดเจน ไม่เกิดข้อพิพาทเรื่องคิดเงินซ้ำ

เผื่อเศษวัสดุใน BOQ ได้กี่เปอร์เซ็นต์

ขึ้นกับชนิดวัสดุและวิธีทำงาน ตัวอย่างที่พบทั่วไปคือกระเบื้องราว 5–10% คอนกรีตราว 3–5% สิ่งสำคัญคือไม่เผื่อซ้ำทั้งในปริมาณและในราคาต่อหน่วย

ผู้รับเหมาไม่ยอมให้ BOQ ทำอย่างไร

ขออย่างน้อย BOQ ระดับหมวดที่มีปริมาณและราคาต่อหน่วยของงานหลัก ถ้าไม่ยอมให้เลย ควรระวัง เพราะจะตรวจงวดงานและต่อรองงานเพิ่ม–ลดได้ยาก อาจให้วิศวกรทำ BOQ ราคากลางเองเพื่อใช้เทียบ

สรุปคือ BOQ คืออะไร ก็คือแผนที่การเงินของบ้านทั้งหลัง อ่านให้เป็นก่อนเซ็นสัญญา เช็กปริมาณ สเปก รายการเหมา และเงื่อนไขท้ายใบ ก็ลดความเสี่ยงงบบานปลายได้มาก ถ้าต้องการให้วิศวกรช่วยรีวิว BOQ ในขอนแก่น มหาสารคาม กาฬสินธุ์ ร้อยเอ็ด และจังหวัดใกล้เคียง ทักมาได้เลยครับ

แหล่งอ้างอิง

• SCB – BOQ คืออะไร? ทำไมต้องอ่านให้ละเอียดก่อนเริ่มงานก่อสร้าง (26 ต.ค. 2569)
• 9asset – วิธีดู BOQ งานก่อสร้าง พร้อมเทคนิคตรวจสอบ
• Kutsunskill (ลุงช่าง) – BOQ คืออะไร วิธีทำ BOQ และการเผื่อเศษวัสดุ
• โยธาไทย – Factor F คืออะไร ตามหลักเกณฑ์ราคากลางงานก่อสร้าง 2569 และตาราง ว 481
• Growcons – กำลังอัดคอนกรีต ksc และราคาคอนกรีตผสมเสร็จ ขอนแก่น

หมายเหตุ: ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป การตัดสินใจเรื่องโครงสร้างควรให้วิศวกรตรวจหน้างาน ผลการคำนวณเป็นการประมาณการจากตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงิน ข้อมูล ณ วันที่ 7 พ.ย. 2569